De Tent, de derde locatie van Sociëteit De Witte
Naast de vijver op de Walther Boerweide in het Haagse Bos stond van 1819 tot en met 1943 De Tent van de Nieuwe of Littéraire Sociëteit De Witte.
Sociëteit De Witte, opgericht in 1782, is een besloten vereniging die al ruim twee eeuwen een markante positie in het Haagse sociale leven inneemt. Sinds 25 oktober 1870 is De Witte gehuisvest in een monumentaal pand aan het Plein naast het beroemde Mauritshuis en het Binnenhof. In de zomermaanden verhuist de Sociëteit naar de zomerresidentie, Paviljoen De Witte, op Scheveningen. De essentie van het sociëteitsleven is nog steeds dezelfde als in 1782, namelijk ‘gezellig verkeer en geoorloofde uithuizigheid’. De ruim 3.300 leden zijn op tal van fronten actief via tafels, (sport)clubs en commissies, waarbij verschillende soorten bijeenkomsten worden georganiseerd; van lezingen, borrels en diners tot sportactiviteiten (zoals golf en cricket) en uitstapjes naar het buitenland.
Zien en gezien worden
Bijna 125 jaar had de Sociëteit nog een derde locatie, namelijk de Tent in het Haagse Bos. Vanaf 1819 werden hier muziekuitvoeringen voor leden georganiseerd op zomerse woensdagavonden en zondagmiddagen. De muzikanten speelden vanaf hun eilandje, waarbij het geluid weerkaatste over het water. Wie lid was van De Witte had een stoel en zat rond de Tent. Wie dat niet was, stond aan de overkant van de vijver of wandelde om het terrein heen. Die mensen werden ook wel ‘hek- of kantleden’ genoemd. Ze konden de muziek horen, maar alleen van een afstand toekijken.
Aanvankelijk werd elk seizoen speciaal een linnen tent neergezet voor de voorstellingen. In 1824 werd deze vervangen door een houten bouwwerk en in 1888 door een ‘deftig’ gebouw, dat wel van steen was, maar nog altijd de Tent bleef heten. De Tent met zijn muziekuitvoeringen was een begrip onder de ‘society’ van ’s-Gravenhage. Men kwam er niet alleen om te luisteren naar de zomermuziek van de Koninklijke Militaire Kapel onder leiding van dirigent C.L. Walther Boer, maar ook om ‘te zien en gezien te worden’ en om elkaar te ontmoeten in een wat informelere sfeer dan in de salons het geval was. Niet zelden moest de muziek rivaliseren met het ‘gekrakeel der leden’.
De oorlogsjaren
In 1939 nam het Bestuur van de Sociëteit het besluit om de zomerconcerten wegens teruggelopen belangstelling af te schaffen. In februari 1941 ontruimt De Witte de Tent definitief. Een paar maanden later werd de Sociëteit door de Duitse bezetter geliquideerd, omdat ‘een vereniging een potentiële verzetshaard’ was. Om de schijn van normaliteit op te houden, liet de bezetter de zomerconcerten in de zomer van 1941 en 1942 nog doorgaan. De Tent wordt tevens gebruikt door de Weerbaarheidsafdeling (WA) en de Nationaal Socialistische Beweging (NSB) voor exercitie-doeleinden, totdat de Tent in het eerste kwartaal van 1943 moet plaatsmaken voor de bouw van de Atlantikwall. Daarmee valt na 125 jaar definitief het doek voor deze locatie van de Sociëteit in het Haagsche Bos.
Enkel een fundament van bakstenen op de weide en de brug die toegang gaf tot het terrein (achter het huidige Unicef-gebouw op Bezuidenhoutseweg 74) herinnert nog aan de Tent.
Gedicht uit 1875 van J.P. Hasebroek uit de bundel Winterbloemen
In het Haagsche Bosch.
Ter boschtent speelt het volle orkest
Van Dunkler op zijn schoonst en best.
Maar ik zit zijdwaarts in een laan,
En hoor er ’t nachtegaaltje slaan.
De boschtent staat in vuur: ’t is feest,
Zooals ge in vlammen-lettren leest.
Maar mij, ter zij’, met zachten glans
Beschijnt het maantje van den trans.
Ter boschtent woelt een bonte drom,
Als bijenzwermen om en om.
Maar ik zit eenzaam en alleen,
Slechts met mijn droomen om mij heen.
Ter boschtent zit de Kunst ten troon:
’t Beschaafd publiek geniet haar schoon.
Maar hier spreekt in haar looverzaal
Natuur haar eigen stille taal.
‘k Voer tegen ’t Boschconcert geen strijd:
‘k Zeg: Elk zijn wijs en elk zijn tijd.
Maar nu! maar hier! – Ik ruil uw lied,
Mijn filomeel! voor Dunkler niet.